Optoppen in Zuid-Holland: ‘We gaan creatiever om met wat er al staat’
10 maart 2026 Leestijd ± 4minuten
Optoppen is een veelbelovende oplossing voor het woningtekort in dichtbevolkte stedelijke gebieden. De provincie Zuid-Holland loopt hierbij voorop. Volgens gedeputeerde Anne Koning van Wonen en Ruimtelijke Ordening is optoppen een slimme manier om de woningvoorraad uit te breiden door de ruimte te benutten die er al is. “Wegen, riolering en elektriciteitskabels liggen er al en ook andere voorzieningen zijn vaak aanwezig. Dat maakt optoppen niet alleen een kostenefficiënte, maar ook een duurzame oplossing.”
Optoppen wordt steeds vaker gezien als een kansrijke aanvulling op traditionele nieuwbouw. Ook het nieuwe kabinet ziet het als een manier om via transformatie extra woningen toe te voegen. De kracht zit volgens Koning vooral in het beter benutten van de bestaande omgeving. “We wonen met steeds minder personen in een woning, terwijl het aantal eenpersoonshuishoudens stijgt. Door woningen toe te voegen aan bestaande gebouwen - bovenop woningen, kantoren of winkels - breng je nieuwe bewoners naar bestaande wijken. Zo benut je ruimte waar al woningen staan en gebruik je ook voorzieningen beter. Dat is goed voor de leefbaarheid en sociale cohesie in buurten. Meer bewoners zorgen voor meer bedrijvigheid: in winkels, op sportlocaties of bij scholen. Dat helpt om deze voorzieningen beschikbaar te houden.” Tegelijkertijd blijft de schaarse onbebouwde ruimte gespaard. “De spaarzame ruimte die we niet willen bebouwen, kan groen blijven, landbouwgrond blijven of een andere functie krijgen die bijdraagt aan de kwaliteit van leven.”
Naast ruimtewinst ziet Koning ook veel duurzame voordelen. Uit onderzoek blijkt namelijk dat optopwoningen op circulaire criteria beter scoren dan traditionele bouw. Dankzij efficiëntere bouwmethoden kan de CO₂-uitstoot tot 2035 met minstens 16 procent dalen. “Bij optoppen gebruik je vaak lichtere materialen, zoals hout, terwijl beton juist een grote CO₂-impact heeft. En omdat je bestaande gebouwen benut, hoef je geen heipalen te slaan of infrastructuur aan te leggen.” Daar komt nóg een effect bovenop, vervolgt Koning. “Optoppen kan renovatie en verduurzaming van gebouwen versnellen. Door één of twee woonlagen toe te voegen, ontstaat ook financiële ruimte om de lagen eronder te verduurzamen. Denk aan beter glas, isolatie of het moderniseren van installaties, zoals liften. Je voegt dus niet alleen woningen toe, maar je verbetert wat er al staat.”
Zuid-Holland loopt hierbij voorop. Vier jaar geleden besloot de provincie dat binnenstedelijke verdichting noodzakelijk is om in de woonbehoefte te kunnen voorzien. “Onze provincie is volgebouwd en telt veel panden waar optoppen kansrijk is. Met modulaire en duurzame bouwmethoden kun je relatief snel veel extra woningen realiseren”, vertelt Koning. “Als provincie vervullen we een rol als aanjager - om gemeenten, corporaties, VvE’s en bouwers te stimuleren. We gaan in gesprek, delen onze kennis, maken handleidingen en geven voorlichting. Voor Vve’s en bewoners hebben we zelfs een serious game ontwikkeld. Door dit te spelen kunnen zij zien hoe optoppen werkt en wat de mogelijkheden zijn. Verder geven we subsidie om projecten op gang te helpen. Zo hebben we een blauwdruk ontwikkeld waarvan ook andere provincies kunnen leren.”
Werk in uitvoering
In verschillende steden in Zuid-Holland zijn al projecten gestart. In Rotterdam, Den Haag en Zoetermeer werken woningcorporaties aan concrete plannen. Zo pakt Stichting Ouderenhuisvesting Rotterdam de woningnood van senioren aan door een ouderencomplex op te toppen. Door een extra bouwlaag toe te voegen, ontstaan daar 44 nieuwe duurzame en compacte ouderenwoningen. In Zoetermeer wordt een verzorgingshuis omgebouwd tot 128 woningen voor verschillende doelgroepen. Ook daar komt een extra woonlaag op het gebouw, naast voorzieningen waarvan ook wijkbewoners gebruik kunnen maken. In Den Haag werken bewoners van de wijk Otterrade binnen vijf Verenigingen van Eigenaren samen om extra woonlagen aan hun appartementencomplexen toe te voegen. Koning: “We komen nu echt in de fase dat ‘optoppen’ van idee naar werkelijkheid gaat.”
Ook voor hypotheekadviseurs biedt dit kansen, verwacht Koning. “Als een woningbezitter, koper of VvE overweegt een pand te verduurzamen of renoveren, kan optoppen een mooie oplossing zijn. Extra woonlagen kunnen ruimte creëren om ook de rest van het pand te verbeteren. Dat vergroot niet alleen de waarde van het gebouw, maar maakt het toekomstbestendig. Het kan een interessante investering zijn en hypotheekadviseurs kunnen klanten wijzen op financieringsopties.”
‘Alles op alles zetten’ om de woonvoorraad te vergroten
De potentie van optoppen is namelijk groot. Onderzoek laat zien dat er in de komende vijf jaar zo’n 100.000 extra woningen gerealiseerd kunnen worden. Koning: “Landelijk wordt van dit potentieel nu slechts 7,2 procent gerealiseerd. Dat komt door structurele obstakels die ook bij conventionele woningbouw spelen. Denk aan stikstofnormen, netcongestie, hoge bouwkosten en lange vergunningstrajecten. Bij VvE’s speelt de ‘80-procentregel’ daarnaast een rol. Voor optoppen is toestemming van maar liefst acht op de tien eigenaren nodig. Ik zou de overheid willen oproepen om deze vereiste te versoepelen. Met 51 procent heb je ook een meerderheid en krijg je projecten sneller van de grond.”
Als het aan Koning ligt, is het dus werk aan de winkel - “We moeten van verkenningsfase naar uitvoeringsfase en dat geldt ook voor Zuid- Holland. In de komende vijf jaar gaan we het aantal gemeenten waar projecten starten, verdubbelen. Gelukkig worden ook in andere provincies - zoals Noord-Holland, Utrecht, Gelderland en Noord-Brabant - mooie stappen gezet. Dat laat zien dat optoppen op de agenda staat. En het Rijk vinden we nu ook meer aan onze zijde. Ambitie alleen is echter niet genoeg. Het komt nu echt aan op de uitvoering.”