De doorstroomhypotheek: symboolpolitiek of systeemverandering?

Een doorstroomhypotheek is volgens Arco Kleimeer een oplossing waarop de markt niet echt zit te wachten. Zijn kantoor bedient klanten in de kop van Noord-Holland, onder wie veel oudere huizenbezitters die hun overwaarde willen inzetten om te kunnen doorstromen naar een andere woning. “Senioren met overwaarde kunnen via een overbruggingshypotheek nu al geld uit hun stenen halen. Vrijwel alle geldverstrekkers bieden deze mogelijkheid. Een doorstroomhypotheek voegt hieraan niets toe. De kans bestaat dat ambtenaren nu aan zo’n financieringsvorm gaan sleutelen tot dit binnen hun beleidskaders past. Dat voegt niets toe aan wat er al is.” Bovendien zijn er in zijn regio veel ouderen die willen verhuizen, maar is het aanbod dat bij hun woonwensen aansluit, schaars. “Senioren hebben behoefte aan kleine en gelijkvloerse woningen, maar deze zijn nauwelijks beschikbaar. Het knelpunt zit dus niet in de financiering, maar in de woningvoorraad”, zegt hij. 

Van wooncomplex tot knarrenhofjes 

De verantwoordelijkheid om locaties aan te wijzen waar nieuwbouw kan worden gerealiseerd, ligt echter niet bij de landelijke overheid, benadrukt Kleimeer, maar bij de provincies. “De provincies gaan in overleg met gemeenten over de mogelijkheden voor woningbouw. De gemeenten raadplegen op hun beurt de dorpsraden over de invulling hiervan.” In de regio Schagen is Kleimeer zelf actief in zo’n dorpsraad. “Elke drie jaar doen we een woonbehoeftenonderzoek. Zo hebben we vastgesteld dat in Schagen achthonderd senioren- en starterswoningen nodig zijn. Maar hoe en waar deze te bouwen, is geen eenvoudige opgave”, zegt hij. “Nieuwbouw is eenvoudiger te realiseren aan de rand van dorpskernen. Veel ouderen willen echter graag in de buurt van het centrum blijven wonen, dichtbij lokale voorzieningen. Ook willen de meeste senioren doorstromen naar een kleiner appartement, liefst in een wooncomplex. En dat leidt niet zelden tot langdurige bezwaarprocedures van omwonenden.” De nieuwe coalitie wil inzetten op nieuwe woonconcepten voor ouderen, zoals geclusterde woonvormen. Daarin ziet Kleimeer wel enige potentie. “Knarrenhofjes, kleinere appartementen en woningen die je in units kunt splitsen waar ouderen en jongeren naast elkaar wonen, zijn creatieve opties die ook de sociale cohesie stimuleren. Zeker in landelijke regio’s, waar mensen sterk geworteld zijn in hun gemeenschap, zou je zulke kleinschalige woonprojecten kunnen realiseren.” 

Navigeren op de woningmarkt 

Elke senior die verhuist, laat een gezinswoning achter. Hiervan kunnen starters profiteren, erkent ook Kleimeer. “Elke verhuizing kan een keten in gang zetten. Maar nu is de focus van het nieuwe kabinet te eenzijdig. Want als je starters écht wilt helpen, moet je ook aan de onderkant van de markt kijken. Gemeenten hebben grondposities. Waarom niet vaker werken met erfpachtconstructies? Dan koop je de woning, maar niet meteen de grond en dat verlaagt de instapprijs aanzienlijk. Nu helpen veel gemeenten deze doelgroep met startersleningen, maar deze kunnen de huizenprijzen juist opdrijven. Een meer structurele oplossing zit in grondbeleid en bouwproductie.” De kern van zijn kritiek is dat de politiek nu naar cosmetische maatregelen grijpt. Zijn advies aan het kabinet is daarom helder: “Bekijk de woningmarkt vanuit een helikoptervisie. Stel duidelijke kaders, versnel procedures waar dat kan en geef professionals de ruimte om maatwerk te leveren. Zorg voor het dashboard en de juiste knoppen, maar laat de mensen in het veld sturen.”