Tien jaar geleden was het werken met brondata nog pionierswerk. Tegenwoordig is het steeds vaker de norm in de hypotheekketen. Inkomensverklaringen, informatie over het arbeidsverleden en fiscale gegevens worden steeds vaker niet langer handmatig, maar online bij de bron ontsloten. Dat werkt niet alleen sneller en efficiënter, maar draagt ook bij aan het voorkomen van fraude. “Als we ervoor zorgen dat brondata steeds meer de standaard wordt, bouwen we aan een proces dat klaar is voor de toekomst.”
Het ontsluiten van brondata is lange tijd vooral gestuurd door geldverstrekkers. Marktpartijen als Ockto hebben laten zien hoe data-ontsluiting kan leiden tot procesoptimalisatie. Maar hoe pakt dit uit aan de adviestafel? Hypotheekadviseur Jeroen van Grinsven, hypotheekadviseur bij NBG Hypotheken, kan er uit ervaring over meepraten. “Zo’n tien jaar geleden was het verzamelen en controleren van alle benodigde documenten nog een papierwinkel”, zegt hij. “Een paar geldverstrekkers liepen voorop met data-uitwisseling, maar softwareleveranciers hadden - en eerlijk gezegd is dat nog steeds zo - vaak moeite om datasets goed en compleet aan te leveren. Als klanten bijvoorbeeld in maart belastinggegevens willen opvragen, zijn de systemen bij de Belastingdienst vanwege de aangifteperiode vaak overbelast. Ook de website van UWV is niet altijd bereikbaar. Dus aan de ‘voorkant’ kan nog veel verbeterd worden om systemen aan elkaar te knopen en te zorgen dat alles goed functioneert.”
Van Grinsven werkt al enkele jaren standaard met brondata. Bij NBG Hypotheken is het regel om klanten actief te stimuleren om via de Ockto-app gegevens te delen. Zodat inkomensgegevens, informatie over het arbeidsverleden, pensioeninformatie en de woongeschiedenis direct beschikbaar zijn. “Het voordeel is dat je het eerste gesprek goed voorbereid ingaat”, legt hij uit. “Je kunt het dossier sneller analyseren en meteen inhoudelijk in gesprek gaan. Je kunt klanten sneller zekerheid bieden over haalbaarheid, risico's en hun leencapaciteit.” Deze efficiencywinst - snelheid, lagere kosten en minder fouten - levert veel tijdwinst op. Tegelijkertijd benadrukt Van Grinsven dat brondata niet altijd het volledige beeld geven. “Belastinggegevens lopen vaak achter, omdat ze over het voorgaande kalenderjaar gaan. Dan moet je op een andere manier aan de meest actuele inkomensgegevens komen. Om een inkomenstoets te doen, ontkom je er niet aan dat deze informatie soms op papier wordt aangeleverd,” zegt Van Grinsven. “Een hypotheekaanvraag is nooit standaard; uiteindelijk vraagt elke aanvraag om een eigen afweging.”
Een belangrijk argument voor brondata is fraudepreventie. Door gegevens rechtstreeks bij de bron op te halen, wordt het lastiger om informatie (onbedoeld) weg te laten. Van Grinsven vertelt dat dit het vertrouwen in dossiers vergroot. “Je voorkomt dat de ene adviseur een studieschuld netjes in het hypotheekdossier meeneemt en een ander er overheen stapt. Dat zorgt voor een eerlijker speelveld en helpt om onze zorgplicht waar te maken.” Werken met brondata leidt tot grotere transparantie en consistentie. “Als je via data werkt, heb je in principe een first-time-right-dossier”, zegt hij. “Dat waarderen geldverstrekkers. Maar het vraagt wel dat je zelf ook vertrouwt op de kwaliteit van brondata en leert er goed mee te werken.”
Niet elke klant begrijpt wat het ontsluiten van brondata inhoudt. Privacy en datagebruik zijn veelgehoorde zorgen, zeker nu er volop discussie is over digitale veiligheid en de mogelijke verkoop van DigiD, waardoor het risico bestaat dat de vertrouwelijke gegevens van miljoenen Nederlanders in Amerikaanse handen komen. Grote vraag is of de veiligheid van deze data dan nog gewaarborgd is. “Klanten stellen daar terecht veel vragen over”, zegt Van Grinsven. “Mensen zijn voorzichtiger met het delen van gevoelige informatie. Dat betekent dat vertrouwen belangrijker is dan ooit. Sommige klanten willen eerst persoonlijk contact voordat ze data delen. Dat is begrijpelijk. Als adviseur leg ik rustig uit hoe het ontsluiten van brondata werkt en welke voordelen er zijn. Het heeft geen enkele zin om ‘paniekvoetbal’ te spelen, zolang niet duidelijk is wat er met DigiD gaat gebeuren.”
Hoewel brondata steeds vaker worden gebruikt, wordt het nog niet overal omarmd. Volgens Van Grinsven speelt een gebrek aan kennis hierbij een rol. “Sommige collega’s weten eenvoudigweg niet goed hoe ze data kunnen ontsluiten of hoe het proces richting geldverstrekkers werkt. Binnen grote ketens is dat vaak beter geregeld dan bij kleinere kantoren.” Hier ligt volgens hem ook een opdracht voor geldverstrekkers en leveranciers. “De informatievoorziening kan beter. Laat zien dat het niet alleen een verplichting is, maar een kwaliteitsinstrument dat veel tijdwinst oplevert en het dossier volledig maakt.”
In de toekomst ziet Van Grinsven vooral kansen voor een slimme inzet van brondata, mogelijk in combinatie met kunstmatige intelligentie. Niet als vervanging van het hypotheekadvies, maar als ondersteuning. “AI kan helpen bij het schrijven van standaardteksten of bij het doen van administratieve werkzaamheden”, zegt hij, “maar het menselijke contact blijft. Een hypotheek is tenslotte geen eenheidsworst.” Zijn boodschap aan collega-adviseurs die nog twijfelen, is helder. “Probeer het te omarmen. Om sneller, efficiënter en veiliger te werken. Als je daardoor één of twee extra klantgesprekken per week meer kunt voeren, dan is dat winst. Want uiteindelijk is het gesprek met de klant het mooiste van ons vak.”
De overbiedgekte is voorbij, zegt de krant. Maar Peter van der Laan, hypotheekadviseur in Heerenveen, had vorige week nog een klant die ongezien met €50.000 werd overboden. Friesland speelt zijn eigen spel. En verduurzaming en funderingsrisico horen allang bij elk gesprek dat hij voert.
Een starter met spaargeld is tegenwoordig nog geen starter met kansen. Dat is misschien wel de ongemakkelijkste conclusie uit Hypostat 2025, het jaarlijkse rapport van de Europese Hypotheekfederatie. De vraag is niet alleen of iemand iets kan financieren, maar of er überhaupt iets te kopen valt.
Hypotheekadviseurs praten graag over de tastbare dingen van het leven: de overwaarde, de verhuizing en de inrichting van het nieuwe huis. Maar wie de poort naar een verantwoorde financiering goed wil bewaken, ontkomt er niet aan om de klant mee te nemen in een parallel universum. Een wereld die niet geregeerd wordt door verhuisdozen, adreswijzigingen of droomkeukens, maar door de ondoorgrondelijke en bikkelharde wetten van de Belastingdienst.
De komende weken kijkt Kop-Munt over de grens. Hoe steekt de Nederlandse hypotheekmarkt af bij onze buurlanden? Van wie kunnen we wat leren en voor wie zijn wij juist het goede voorbeeld? Deze week trappen we af met de totale hypotheekschuld. De uitstaande hypotheekschuld per Nederlander is €49.609, gemeten over de totale bevolking. Alleen Luxemburg en Denemarken staan hoger. Het geeft in één getal weer wat iedereen in de hypotheekmarkt al weet: Nederland heeft van oudsher een fundamenteel andere verhouding tot hypotheekschuld dan de rest van Europa. De uitstaande hypotheekschuld als percentage van het bruto binnenlands product bedroeg in 2024 78,5% voor Nederland. Het gemiddelde in Europa voor 2024 ligt op 38,3%, zo blijkt uit cijfers van Hypostat 2025. Maar het meest veelzeggend is de vergelijking met de landen direct om ons heen.