Een groeiend aantal huishoudens is financieel kwetsbaar als een partner overlijdt. Ook mensen met een eigen woning beschikken niet altijd over een vangnet, blijkt uit onderzoek van het Verbond van Verzekeraars. Zo heeft ruim één op de drie woningbezitters geen overlijdensrisicoverzekering. Van deze groep loopt bijna 30 procent financiële risico’s als een partner wegvalt. “Woonlasten kunnen onbetaalbaar worden, met mogelijk gedwongen verkoop of verhuizing tot gevolg. Als adviseurs moeten we er alles aan doen om dat te voorkomen”, zegt Romany Staring van Visie op Hypotheken in Vianen.
Volgens het Verbond van Verzekeraars worden deze risico’s bij het afsluiten van een hypotheek niet altijd aan de adviestafel besproken. Staring vindt dat zorgwekkend. “Dat is best schokkend”, zegt ze. “Het zijn immers risico’s die klanten niet altijd goed kunnen overzien. Het afsluiten van een lening is één ding, maar of je deze kunt blijven betalen als één van beide partners wegvalt, is iets waarover niet altijd wordt nagedacht. Ik vind dat we een morele plicht hebben om dit gesprek te voeren. Want bij wie kun je anders terecht dan bij de hypotheekadviseur?”, zegt ze. “Ik adviseer mijn klanten altijd over het wel of niet afsluiten van een overlijdensrisicoverzekering (ORV). Ik zie in de praktijk dat dit voor mijn klanten altijd aanleiding is om dat advies op te volgen.”
Staring brengt alle risico’s vooraf in kaart en bespreekt dit uitgebreid met haar klanten. “Ik ga niet alleen in gesprek over de hypotheek en rente, maar schets verschillende scenario’s. Wat gebeurt er als één van de partners overlijdt? Kan de achterblijvende partner de maandlasten dan nog dragen? Welke buffers zijn er? Ik kijk ook naar de inkomensverhouding. Wat verdient elke partner afzonderlijk? Wat kun je alleen dragen aan vaste lasten? Door dat concreet en inzichtelijk te maken, zien mensen duidelijk wat de impact kan zijn als zij nalaten een ORV af te sluiten.”
Op het eerste gezicht lijken huiseigenaren minder kwetsbaar. Zij hebben vaak vermogen in de vorm van overwaarde of spaargeld. Toch biedt dat lang niet altijd houvast. Staring: “Je kunt niet zomaar verhuizen naar een kleinere of goedkopere woning als je partner overlijdt. Mensen zijn gebonden aan hun woonplaats, hebben schoolgaande kinderen en willen het liefst in de buurt van familie blijven wonen. Doorstromen is door de hoge huizenprijzen ook niet altijd vanzelfsprekend.” Dat kan tot gevolg hebben dat de achterblijvende partner tussen wal en schip valt. “Als de hypotheek gebaseerd is op twee inkomens, is de kans reëel dat je de lasten niet alleen kunt dragen. Dan is de kans op gedwongen verkoop aanwezig,” zegt Staring. “En dat wil je te allen tijde voorkomen, zeker als er kinderen zijn.”
Sinds 2018 is een overlijdensrisicoverzekering bij een hypotheek met Nationale Hypotheek Garantie niet langer verplicht. Geldverstrekkers kunnen het wel als voorwaarde stellen, bijvoorbeeld bij een hoge loan-to-value. Aan het schrappen van deze verplichting zitten twee kanten, zegt Staring. “Het is goed dat mensen die bijvoorbeeld chronisch ziek zijn en geen verzekering kunnen afsluiten, tóch een woning kunnen kopen.” Tegelijkertijd vergroot het ontbreken van deze verplichting dat mensen zich onvoldoende bewust zijn van de risico’s die dit met zich kan meebrengen. “Juist daarom moeten wij hier extra alert op zijn en dit altijd in ons advies meenemen”, benadrukt ze.
Dat ruim één op de drie woningbezitters geen ORV afsluit, heeft volgens Staring verschillende oorzaken. “Veel mensen vinden een maandelijkse premie van vijftig euro bijvoorbeeld te hoog. Dan zeg ik: ‘Kijk of een premie van vijfentwintig euro wél een optie is en sluit desnoods een verzekering voor de helft van het bedrag af. Iets is altijd beter dan niets.” Ook speelt leeftijd vaak mee bij de afweging om wel of niet een ORV af te sluiten. “Jonge starters, die maximaal moeten lenen om een woning te kunnen kopen, hebben vaak weinig financiële ruimte. Zij trekken soms grote schoenen aan, omdat de woningnood zo hoog is. Na de aankoop houden zij nauwelijks voldoende financiële buffers over. Dan wordt zo’n extra premie al snel gezien als een luxe”, zegt ze. “Juist deze groep is kwetsbaar. Zonder buffer kan het overlijden van een partner grote betalingsproblemen veroorzaken.”
De financiële impact van overlijden beperkt zich niet tot de hypotheek alleen, benadrukt Staring. “Er kunnen onverwachte kosten ontstaan, zoals uitvaartkosten of lopende leningen. Het inkomen kan structureel dalen. Ik adviseer daarom altijd om de ORV los van de hypotheek af te sluiten. De achterblijvende partner kan dan zelf kiezen: gebruik ik het bedrag om de hypotheek af te lossen en de maandlasten te verlagen of vul ik mijn inkomen aan?” De kern van het probleem is een gebrek aan bewustzijn over de risico’s die een overlijden met zich kunnen meebrengen. “Zolang alles goed gaat, staan mensen hier eenvoudigweg niet bij stil. Het wegvallen van een inkomen kan het fundament onder een huishouden laten wankelen. Je kunt het leven niet voorspellen, maar je kunt je er wél zo goed mogelijk op voorbereiden.”