Relatiebreuk en hypotheek: ‘Denk in mogelijkheden, niet in beperkingen’

Een relatiebreuk levert niet alleen stress op, maar ook financiële zorgen, blijkt uit de laatste Woonlastenmonitor van NHG. Ruim vier op de tien mensen maken zich na een breuk zorgen over de betaalbaarheid van hun woning, terwijl 14 procent geen idee heeft van de financiële gevolgen. Van der Graaf merkt dat tijdens adviesgesprekken. “Mensen denken na een scheiding niet meteen aan een hypotheek. Ze denken: ‘’Wie kan hier blijven wonen?’ ‘Moet het huis verkocht worden?’ Maar vooral: ‘Hoe gaan we dit doen?’ Het is een vraagstuk van alle tijden”, vertelt ze. “We kunnen het ons nu nauwelijks voorstellen, maar zo’n zeventien, achttien jaar geleden stond de huizenmarkt onder water. Dat stelde huizenbezitters soms voor onmogelijke keuzes. Zo konden mensen soms niet scheiden, omdat ze hun woning niet zonder restschuld konden verkopen. Nu hebben we een overspannen huizenmarkt en is het er niet eenvoudiger op geworden. Er zijn schrijnende gevallen van mensen die in een caravan of auto slapen, omdat ze geen woning kunnen vinden. Gelukkig zijn in de afgelopen twee jaar veel voormalige huurpanden in de verkoop gedaan. Dat biedt kansen voor mensen die na jaren als alleenstaande (bijna) starter weer de woningmarkt opgaan.” 

Misverstanden en valkuilen 

Wat zijn veelvoorkomende misverstanden na een relatiebreuk? “Mensen denken soms: ‘We verkopen het huis en kopen allebei iets nieuws’. Zo eenvoudig is het maar zelden”, zegt Van der Graaf. “Voor de vertrekkende partner is het ontzettend lastig om snel een betaalbare woning te vinden. Daar komt bij dat timing cruciaal is. Als je een woning verkoopt waaraan een lage rente vastzit, heb je na de oplevering vaak maar een beperkte periode - afhankelijk van de geldverstrekker drie tot zes maanden - om deze rente mee te nemen naar een nieuwe hypotheek. Als je dit niet op tijd regelt, kan de leencapaciteit flink lager uitvallen. Bovendien kun je pas stappen zetten, als de echtscheiding door de rechtbank is uitgesproken. Een goede voorbereiding is daarom cruciaal. Vanaf het moment dat klanten zich melden, begin je direct in kaart te brengen wat hiervoor nodig is.” 

In veel gevallen koopt de ene partner de ander uit. Dat klinkt overzichtelijk, maar brengt uitdagingen met zich mee. “Je moet alle financiële haken en ogen grondig doornemen. Wat kun je lenen? Wat zijn de maandlasten en past dat bij je leven na een relatiebreuk?” Van der Graaf vertelt over een dossier waarbij een cliënt dankzij een lage rente en maatwerk veel meer kon lenen dan verwacht. “Het is niet One size fits all. Je moet alles doorrekenen, op basis van inkomen, vermogen en mogelijke overwaarde. Als iemand bijvoorbeeld lagere lasten krijgt, omdat een stuk ‘aflossingsvrij’ in de hypotheek zit, kan deze meer lenen.” En als één van beide ex-partners een laag rentecontract heeft, kan dat behoorlijk in de cijfers lopen. “Zo heb ik onlangs voor een klant berekend dat zij hierdoor meer dan een ton extra kon lenen. Daardoor kon ze in haar woonplaats wel iets kopen en na de scheiding dicht bij de kinderen wonen.” 

Laveren in de ‘driedubbele tijdlijn’ 

Wat veel mensen onderschatten, is dat verschillende wegen tegelijk worden bewandeld. Van der Graaf noemt dit de ‘driedubbele tijdlijn’. “Je hebt te maken met de verkoop van de gezamenlijke woning én de aankoop van één of zelfs twee nieuwe woningen. Dat zijn drie tijdlijnen die elkaar beïnvloeden. Als adviseur moet je dit goed overzien en de juiste volgorde bewaken. Deze complexiteit kan voor stress zorgen, zeker als kinderen betrokken zijn. Dan staat de eens zo veilige thuisbasis onder druk.” In dat spanningsveld is de rol van adviseur cruciaal. “Zeker als er zoveel emotionele druk op staat, moet je helder communiceren. Door stap voor stap uit te leggen wat wel en niet kan. Dat vereist soms creativiteit. Niet in ‘creatief boekhouden’, maar in het vinden van creatieve oplossingen. Als je mensen perspectief kunt bieden, geeft dat veel voldoening,” zegt ze. “Het mooiste moment? Vaak ga ik mee naar de notaris. Dan staan we buiten en zeggen we: ‘Zo, het is toch gelukt’. Dat is waar je het voor doet.” 

Tip & tricks 

Verwijs cliënten naar relevante fiscale informatie 

De Belastingdienst geeft online uitleg over de fiscale gevolgen van een scheiding en wat dat betekent voor de hypotheek. Met informatie over scheiden en de hypotheekrenteaftrek, wat een scheiding betekent voor belastingen en toeslagen, wanneer de ene ex-partner de ander uitkoopt en wie de hypotheekrente mag aftrekken na scheiding.  

Overleg met de notaris over de nieuwe situatie bij overlijden  

Meestal was de partner ook erfgenaam; dat is niet meer zo na de echtscheiding. Wie moeten dan erfgenaam zijn of worden? 

Kijk verder dan de cijfers 

Naast de cijfers is het belangrijk aandacht te besteden aan het verhaal van mensen. Wat betekent een uitkoop financieel op langere termijn? Hoe passen maandlasten in het veranderde leven? 

Wees duidelijk over tijdlijnen en risico’s 

Informeer cliënten over termijnen, zoals deadlines rond rentevasteperiodes en eventuele gevolgen voor renteaftrek. Ook inkomensrisico's bij overlijden, werkloosheid en arbeidsongeschiktheid dienen geanalyseerd en besproken te worden.