Jarenlang was het advies aan de keukentafel heel overzichtelijk. Wie geld over heeft, lost af op zijn hypotheek. Aflossen werd in Nederland behandeld als een deugd van calvinistische proporties. De bank knikte goedkeurend en de overheid applaudisseerde. Geen schuld, geen risico, geen gedoe. Het idee was simpel: je werkt hard, brengt je schuld naar nul en zit daarna als een koning in je eigen, afbetaalde paleis.
We mogen in Nederland niet klagen. Ons sociale vangnet is historisch gezien uitstekend geregeld, de paden zijn geplaveid en als het echt tegenzit, staat de overheid paraat. Maar die uitgebreide verzorgingsstaat moet continu gevoed worden. En om de rekeningen in Den Haag gedekt te krijgen, is de overheid creatief. Het geld moet immers ergens vandaan komen.
Iedereen wist al dat de 'Wet Hillen', die het boetevrij aflossen beschermde, langzaam werd afgebouwd. Daar kon je als adviseur op anticiperen. Maar dat Den Haag de spelregels halverwege de rit verandert en de afbouw in een nog sneller tempo erdoor jaagt, voelt als bestuurlijke willekeur. In de Haagse rekenkamers wordt iedereen die zijn schuld keurig afbetaalt dan ook niet gezien als een toonbeeld van financiële zelfredzaamheid. Nee, daar ziet men simpelweg een snelle manier om de schatkist extra te spekken.
De fiscus haalt zijn 'schade' in
Het mechanisme grenst aan het geniale als het niet zo cynisch was. Wie zich netjes aan de regels houdt en zijn hypotheek aflost, heeft geen hypotheekrenteaftrek meer. Wordt dit gewaardeerd door de overheid? Daar lijkt het niet op. Omdat je zo 'rijk' bent omdat je geen schuld meer hebt, vindt de Belastingdienst dat je denkbeeldige huur aan jezelf betaalt. En over die denkbeeldige huur moet je wel even afrekenen.
Het veranderen van de spelregels leidt aan de adviestafel tot bijzondere gesprekken. De versnelling kost de meeste senioren nu weinig, maar loopt jaarlijks op, en het echte punt is het vertrouwen in een afspraak die opnieuw is aangepast.
De noodzaak van een continue dialoog
Tussentijdse fiscale wijzigingen werpen een vrij ongemakkelijke vraag op voor onze hele branche: hoe lang is een 'gedegen advies' eigenlijk bestand tegen de tijd? We adviseren de illusie van rust voor dertig jaar. We rekenen scenario's uit tot drie cijfers achter de komma en bouwen een afbouwpad in. Maar wat vandaag geldt als een verstandige beslissing, kan er over een paar jaar heel anders uit zien.
Echt vakmanschap stopt simpelweg niet bij de voordeur van de notaris. Als de spelregels halverwege het spel veranderen, moeten wij als adviseurs meebewegen. Het pleit er hard voor om continu met klanten in gesprek te blijven over hun financiële situatie. Niet om de grillen van de overheid te voorspellen, maar om op tijd bij te sturen en scenario's aan te passen aan de nieuwe werkelijkheid.
Natuurlijk blijft aflossen verstandig voor je eigen nachtrust. Maar in een land waar de overheid op zoek blijft naar geld en zelfs afspraken over afbouwtermijnen zomaar worden opengebroken, heeft zelfs het meest doordachte hypotheekadvies een beperkte houdbaarheidsdatum. Een continue dialoog met je klanten is het enige dat wel bestand is tegen de tijd.